Kürt Tarihi ve Kültürü Tanıtım Sitesi
Sosyal Medyaya Biz
Türkiye' nin en kapsamlı Kürt Tarihi ve Kültürü tanıtım sitesine hoşgeldiniz.
 
 
AYHAN TAŞ / SOSYAL VE KÜLTÜREL AÇIDAN HAKKARİ
 
Resim Yüklenemdi
 

Sosyal ve Kültürel Açıdan Hakkari

Sosyal yapı

Sosyal yapı, yöreden yöreye, bölgeden bölgeye tarihi, coğrafi, ekonomik yapı ve eğitim durumuna göre farklılık gösterir. Hakkâri yöresi M.Ö.7000'li yıllara dayanmasına rağmen coğrafyasından kaynaklanan dışa kapalı ve diğer toplumlarla etkileşimi az olmasına sebep olmuştur.

 İl topraklarının büyük kısmının bozkırlarla ve dağlarla kaplı olması ve yükseltinin çok fazla

olması buradaki halkın otomatik olarak hayvancılığa yöneltmiş tarıma elverişli toprağın az

olması bunun bir başka nedenidir. Aynı zamanda iklimin karasal olması insanları yarı yerleşik

bir hayata sürüklemiş, insanlar hayvanlarının otlağı peşinden ve sürülerini de bu konargöçer

hayat sistemi içinde müşterek bir yaşam sürmeye çalışmışlardır. Eğitim ve Ulaşımın da az

olması yörenin Türkiye’nin diğer yörelerinden farklı olmasına sebep olmuştur. Bu

farklılıklardan birkaç tanesini şu şekilde sayabiliriz: Mesken durumu, Zoma yaşantısı,

evlenme adetleri, doğum ve ölüm adetleri, aile ve aşiret yapısı, mahalli kıyafetleri ve

beslenme çeşitleri bile yörenin çok farklı bir ortam ve havasının olmasını bize göstermektedir.


Hakkâri toplumsal açıdan aşiretçiliğe dayanmakta olup, kalabalık ataerkil ailelerden

oluşmaktadır. Hane başına 9 çocuk düşen memlekette ailevi olaylar kan davaları ve farklı sosyal olaylar olmaktadır.

 Aile Yapısı

Aile, sosyolojik açıdan sosyal yapının en önemli çekirdeği durumunda olup toplumun ana maddesini oluşturmaktadır. Konargöçer hayat sistemi sosyal yapı olarak gelenekçi, dışa kapalı ve cemaatsel bir yapıya sahip olan konargöçer hayat tarzı ataerkil bir aile yapısına sahiptir. Otorite babada olan böylesi yapılarda baba soyu esastır böylesi yapılarda aile fert sayısı ve büyüklüğü çağdaş toplumlardan çok büyük farklılık göstermektedir.

Hakkâri de aile yapısı üç kuşağın bir arada hayat sürdüğü geniş ailelerden oluşmaktadır bu aile fertleri genel olarak Büyük baba ve Büyük anne ile birlikte diğer aile bireylerinin oturmasıyla oluşmaktadır ve otorite genel olarak Büyük babada olmaktadır ancak son yıllarda genç nesillin ekonomik bağımsızlığını kazanması ve şehirlere yerleşmesi tarımsal nüfusla özdeşleşmiş böylesi büyük ailelerin yok olup yerini anne baba ve çocuklardan oluşan çekirdek ailelere bırakmaktadır. Hakkâri yöresinde insan ilişkileri çok büyük önem taşımaktadır özellikle yaşlılara çok büyük hürmet gösterilir bu hem İslam dinin anlayışı hem de geleneksel bir yapıya dayanmaktadır hakkari yaşlı neslin devamına büyük önem verir zira bir gün kendilerinin de yaşlanıp aynı duruma geleceklerini bilirler ayrıca yöre insanı yaşlıların huzur evlerine gönderilmesine karşı çıkmakla birlikte her ne kadar kuşak çatışması dediğimiz olay olsa bile bir kültür alış verişinin devamlılığının da bilincindedir.

Hakkâri de genel aile yapısı baba otoritesine dayanan ataerkil bir yapı olup bu gelenek yaş hiyerarşisine dayanmakta olup en büyük olanın sözünün geçtiği genel geçer bir yapıdır bu yapı(baba, anne, ağabey, büyükbaba, amca) gibi akraba ilişkilerinin birinci derecede olduğu kuşaksal bir aile biçimidir. Aile içi ilişkiler genellikle itaat, koşulsuz buyun eğme, fedakârlık, feragat ve güçlü bir biz hâkim olmaktadır. Geniş babaerkli ailelerde yerleşmelerde genellikle baba taraflı oturmalar gözlenmekte olup bunun sebebi güç odaklı bir yerleşme sisteminin olmasıdır çocukların ayrılması hem aşiret ve hem aile için ailenin güç kaybetmesi anlamına gelmektedir bu bakış açısına göre ailenin büyüklüğü ve genişliği ailenin birliğini ve gücünün göstergesidir.

 

Hakkâri’de haneler genellikle babanın ismiyle anılır fakat ailede reis ölmüşse ve çocuklarda ergenlik çağına ulaşmamışlarsa hane dul annenin adıyla anılır ancak çocuklar reşit olduklarında durum tersine döner. Erkek kardeşler arasında yaş farkı önemli bir olgu olmaktadır baba öldüğü zaman yerine büyük erkek çocuk geçer ve onun sözü geçerlidir bu yaş hiyerarşisi çocukların evlenmelerinde de önemli bir yer tutmaktadır buna göre büyük yaşta olan evlenmeden ondan ufak olan evlenemez bu kız tarafında da çok katı olmamakla birlikte durum aynı olguyu taşımaktadır ancak belirtmek lazım ki son yıllarda artık gençler buna kulak asmamaktadırlar yani yaş sırası artık gözetilmemektedir.

 

Hakkâri’de geleneksel ataerkil aile yapısı yerini kırsal çözülmeyle beraber çekirdek aileye bırakmıştır ancak Hakkâri’deki çekirdek aile tam anlamıyla modern anlamda çekirdek aile kurumu özelliklerini taşımamaktadır çünkü aileden ayrılan oğullar her ne kadar aileden ayrılsa bile yukarıda değindiğimiz ailevi daha doğrusu geniş aile özelliklerini üzerinde taşımaktadır bu anlamda ne tam anlamıyla çekirdek aile olmuş nede geniş aile özellikte olan aileler ortaya çıkmaktadır.
Modernleşme ve kırsal çözülme sonuçlarından sayabileceğimiz kız çocuklarının babalarının zoruyla evlendirme büyük ölçüde son bulmaya yüz tutmuş ancak hala aile reisi ve babalık hakkı nedeniyle görüş ve fikir alma söz konusu olmaktadır aynı zamanda şehirleşmenin bir sonucu olarak ta başlık parası olgusu kırsala oranla çok az bir şekilde görülmektedir bunun nedeni modern ve çağdaş yaşam olgusunun yükselmesi ve eğitimin meyvelerinin alınması şeklinde bakılabilir.

 KAYNAKLAR
--Battal, Özgür, Hakkâri İlinin Sosyal, Ekonomik ve Kültürel Yapısı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2010.
--Kaya, A. Menderes, Sosyal ve Kültürel Yönleriyle Hakkâri, yüksek Lisans Tezi, Kayseri 2007.

 
 
 
 
Yazar :Ayhan Taş
Tarih 04.01.2014 11:01:27
Okunma Sayısı : 4607
 
SİTEDEN YORUMLAR


Yorum Sayfaları : 1
 

 
YORUM YAZ

 
  Sitemize üye veya misafir olarak yorum yapabilirsiniz. Üyelik sayfasına gitmek için tıklayınız.
 
 
Adınız :
   
 
 
E-mail :
 
   
 
 
Yorumunuz:
   
  
 
Güvenlik Kodu :

   
 
 

 
 
Yukarı Çık